Wat is nou kunst, en waarom hebben we het nodig?

Laten we eerlijk zijn: “Wat ís kunst nou eigenlijk?” is een vraag die je net zo goed aan een filosoof als aan een peuter kunt stellen—beide zullen een lang antwoord geven, en in beide gevallen weet je niet zeker of je er wijzer van wordt.

Maar goed. Je bent hier, dus laten we deze ogenschijnlijk zweverige kwestie eens met beide voeten op de grond aanpakken.

Kunst is geen luxe. Het is infrastructuur van de ziel.

Kunst is niet alleen dat olieverfschilderij boven oma’s bankstel of een dansvoorstelling waarbij je niet weet of je moet applaudisseren of iemand een deken moet brengen. Kunst is de manier waarop we als mens proberen grip te krijgen op de wereld. Of beter nog: hoe we proberen haar los te laten.

Case Study 1: De kracht van beeld in oorlogstijd

Neem Picasso’s Guernica. Niet “mooi” in de traditionele zin. Maar het schilderij schreeuwt—over zinloos geweld, over pijn, over de vernietiging van onschuld. Het werd in 1937 gemaakt naar aanleiding van een luchtaanval op het Spaanse dorp Guernica. Wat deed het? Het bracht het leed van een vergeten dorp naar het wereldtoneel. Geen persbericht. Geen Instagram-post. Een schilderij van 7 meter breed. Kunst als aanklacht. Kunst als geheugen.

🧠 Feit: Kunst wordt ingezet als bewijs in rechtszaken over oorlogsmisdaden. Zie bijvoorbeeld hoe forensische architectuur en visuele analyse helpen bij het reconstrueren van geweld in conflictgebieden.

Kunst is een spiegel. Maar ook een loep. En soms een middelvinger.

Kunst laat zien wie we zijn. Maar ook wie we denken dat we zijn. Kijk naar moderne satire zoals de werken van Banksy. Zijn muurschilderingen zijn technisch gezien illegaal, maar hangen wel in musea. Waarom? Omdat ze raken. Omdat ze zeggen wat we denken, zonder het netjes te zeggen. En ja, soms met een knipoog.

🧠 Feit: In 2022 groeide de markt voor street art wereldwijd met ruim 15%. Niet omdat het zo ‘instagrammable’ is, maar omdat het kritiek levert op macht, klimaat, consumentisme—en dat slaat aan.

Case Study 2: Kunst in de zorg

En wat dacht je van ziekenhuizen die investeren in kunstcollecties? Niet omdat de wachtruimte anders zo ongezellig is, maar omdat onderzoek laat zien dat patiënten sneller herstellen in een omgeving waar kunst aanwezig is. Ja, je leest het goed: een goed gekozen schilderij vermindert stress, verlaagt de bloeddruk en bevordert herstel.

🧠 Feit: Onderzoek van de World Health Organization (WHO) uit 2019 toont aan dat kunst – zowel het ervaren als beoefenen ervan – positieve effecten heeft op de mentale en fysieke gezondheid.

Kunst is ook economie

Voor wie denkt dat kunst een soort links hobbyproject is: think again.

• De creatieve sector is in Nederland goed voor ruim 4% van het BNP.

• De export van kunst en design groeit gestaag, met miljoenenomzetten in Azië, de VS en het Midden-Oosten.

• Kunstbeurzen, galeries en veilingen zijn big business.

En wat dacht je van steden die zichzelf opnieuw uitvinden via kunst en cultuur? Bilbao was ooit een verlopen industriestad, tot het Guggenheim Museum de deuren opende. Sindsdien is de stad een toeristische trekpleister geworden, met meer banen, meer trots en ja—meer cappuccino’s voor €4,50.

Kunst is geen bijzaak. Het is bewijs dat we leven.

Zonder kunst zou het menselijk bestaan voelen als een Excel-sheet zonder kleuren. We zouden misschien overleven, maar niet leven. Kunst is troost. Protest. Speelsheid. Ritueel. Seks. Stilte. Gekheid. Herkenning. Verwarring. En soms, gewoon iets dat mooi is.

Het is geen extraatje. Het is onze zuurstof met een vleugje theater.

Dus de volgende keer dat iemand zegt “Maar is dat nou écht kunst?” kun je rustig antwoorden:“Misschien. Maar jij denkt er nu over na. Dus het werkt.”